Ondare immateriala
Artzibarrek gordea duen ondarea ez dago beti agerian, baina bertako herrien oroimenean eta jardueretan dirau bizirik. Kontakizunak, jakintzak, usadioak eta bizimoldeak belaunaldiz belaunaldi igaro dira, Ibarreko nortasunaren funtsezko osagai izateraino. Ondare immaterialak iragana eta oraina lotzeaz gain, zentzua ematen dio lurraldeari agerian dagoenaz haratago.
Oroimena belaunez belaun, aurrera
Ondare materialaz bestela, ondare hau ez dago eraikinetan eta elementu fisikoetan, hitz, keinuetan eta ohituretan baizik.
Mundua egiteko, kontatzeko eta ulertzeko modu horiek belaunaldien arteko transmisioari esker iraun dute denboraren joanean.
Bizimoduak eta jakintza bideak
Ingurunearen gaineko ezagutza, lurrari lotutako jarduerak, eguneroko usadioak edota komunitatea antolatzeko moduak funtsezkoak izan dira ibarreko bizitzan.
Jakintza horiek aunitzetan ez daude idatziz jasoak, eta ederki daude txertaturik muina galdu gabe egokitzen jakin izan duen kulturan.
Artzibarko kontakizunak
Bideo hauek Nafarroako Gobernuko artxibo immaterialekoak dira eta Labrit Multimediak grabatu ditu. Jendearen lekukotasunak iturri baliosak dira kultur adierazpen zuzen eta biziak dokumentatzeko eta haien inbentarioa egiteko. Guztion arteko oroimenaren lekukotasunak dira, adierazpen galduen edo ia galduen inguruko testigantzak. Artzibarren, 7 lagun elkarrizketatu zituzten, eta zazpiek beren bizipenen berri eman ziguten.
Lusarreta
Lusarretan, ibarreko bizimodu tradizionala islatzen duten kontakizunak eta jardunbideak gordetzen dira. Ahoz aho transmititutako istorioak, ingurunearen, lanaren eta komunitatearen berri ematen dutenak.
Kontalaria: Francisco Espinal
Villanueva
Hiriberriko ondare immaterialak ohiturak, bizimoduak eta oroitzapenak biltzen ditu, ibarraren bilakaera eta nortasuna ulertzen laguntzen dutenak.
Kontalariak:
Soledad Arbiones
Ignacio Erro
Azparren
Azparrenen ahozko tradizioari eta eguneroko jardunbideei lotutako kultur elementuek dirau bizirik, lurraldearen oroimen kolektiboaren parte direnak.
Kontalaria: Feliciano Urtasun
Arrieta
Arrietako kasuak ibarraren aberastasun etnografikoa erakusten du: ingurunearen ezagutza eta tokiko tradizioak bizirik daude bertako biztanleen oroimenean.
Uritz
Kontalariak: Josefina eta Amparo Turrillas
Guztion ondarea
Herri bakoitzak bere berezitasunak baditu ere, Artzibarko ondare immaterialak osotasun bat osatzen du, bizimodu berdinaren erakusgarri.
Guztion ondare hori ibarreko nortasuna ulertzeko gakoetako bat da.
Ondare immateriala, iraganetik jaso dugun altxorra izateaz gain, eraldatzen jarraitzen duen errealitate bizia da.
Ondare hori zainduz, aintzat ere hartzen dugu egunerokotasunak, aurrekoengandik ikasitakoak eta bizi izandakoak duten balioa.