Geografia eta Natura Artzibarko Geografia eta Natura

"Artzibarren sartu gara, zeinean, tarte luzea igoz Auriztik jaisten den errekaren aurka, zintzur izugarrira iritsi baikara, ibaia ia Labiako mendiarekin elkartzen baita; eta han, errepidea espazioan zintzilik balego bezala, sakontasun neurgaitzetan hondoratu dugu begirada Lusarretako gainetik; sakontasunok bi aldeetara daude irekita eta amildegien erakarpen izugarriarekin ikaratzen gaituzte. Itsas mailaren gaineko 935 metroko altueratik agertzen zaigun panoramaren handitasunak liluratua dugu ikuspegia, bai eta kolore guztietako harri-masa erraldoiek eragindako izuak liluratua ere; badira moreak, berdeak, grisak, horiak, guztiak ere orekan iduri, sakontasun haietara erortzeko unearen zain baleude bezala, noiztik eta Titanek jainkoen aurka egindako borroka ikaragarrietatik honat. Urrutian aurkitzen dugun Aurizko paradisu-ibarrak, ordea, ikuspegia gozarazten digu, goxoa eta berdea baita, esmeraldazko arkatza bailitzan, tontor zorrotzekin hodeiak iltzatzen dituzten mendiek mugatua, zelaitik lurrun zuri-urdinxken eskualderaino ikusgarriki mailakatuak dauden altuerek zedarritua, tarteka pagadi eta harizti sarriek, eta tarteka, bazkaleku eremuek estalia, non usoak bezain zuriak diren ahuntzak belar mamitsuaz bazkatzen baitira."
Pedro de Madrazo, 1886