Irizar: artea eta ondarea
Irizar: historia
- 1900-V-12. Hilketa. (Napal, 2004). Irizar bilatu dugu, aurkitu gabe. […] Gaur egun bakartia den eremu honek Ramón Lapesquerak kontatutako krimen bat dakarkit gogora, hemen gertatua 1900eko maiatzaren 12an, Txastoia eta Mendigibel mendien artean. Mendiko hilketa basa eta primitiboa, itsuen kantu-kartel batendako egokia. Pedro Laplaza artzainak tiro bat jo zion beste artzain bati, Martín José Equizari, larreen gaineko liskar batengatik. Gero, lurrean zetzala, hamar labankada “akerreko” eman zizkion, bizia kendu zion arte. Hura zen pieza, Pedro Laplaza! Garai hartako landa gaurkoa bezala irudikatzen dugu, berde eta idilikoa. Hilketaren ondotik, bataren eta bestearen ardiak bakarrik, larre ezberdin batean, eta Equiza gaixoa odolustua eta labanaz txikitua lur hezean. Eszena osoa zeru urdin baten azpian, eguzki distiratsu eta axolagabe batek menderatua. Gero, hiltzaileak mendiz ihes egin zuen, ustez Frantziako mugaraino. Agoizko epaileak bilatu eta atxilotzeko agindua bidali zuen ekainaren 8an. Ia hilabete igaro zen hilketatik, eta ziur aski Pedro Laplaza ordurako Frantziako Atzerriko Legioan sartua zegoen edo Oranen lanean.