Zandueta: artea eta ondarea
1San Bizente eliza
Egoera txarrean dago. Oinplano laukizuzen soila du, eta sakristia burualdearen alde batean. Sarrera erdi-puntuko ataria da. Dorrea eraikinaren oinetan dago, eta altuera txikikoa da. Ez dago inolako irudirik, ezta arte-aztarnarik ere. Bi ezkilak Orreagako kolegiatan gordetzen dira.
2Etxeak
1366. ÇANDUETA. Garcia Ochoa // Miguel Yeneguiz // Sancho Nagore // Summa: III fuegos.
1645-2001. Oharra: Etxeen egungo azterketa Udalaren proposamen baten zain dago; laster abiaraziko da, ibarreko etxeen izendapenean irizpideak eguneratu eta bateratzeko. Etxeen azterketa historikorako, Orreaga Ibarraren ikerketari (2002) jarraitzen diogu; 1645, 1726 eta 2001eko etxe-izenak jasotzen ditu.
Zandueta: historia
– 1330-VIII-6. Zizur Nagusian, Erribetako San Pedro monasterioak mahasti bat errentan eman zion Iruñeko bizilagun “Garcia Miguel de Çandueta”-ri. Lekukoen artean, Iruñeko bizilagun “Enequo d’Uriz” ere bada.
– 1652. Orreagako kolegiatako artxiboan, urte hartako ezkontza-kontratuak jasotzen dira, Iñigo Zanduetarena eta Graciana de Barcelonarena; azken hori, ziur aski, Luzaideko Barcelona etxekoa.
– 1751. 1751ko elizako txostenen arabera, “Es Abad don Juan Francisco Zilveti. Vale la abadia cinquenta ducados de plata. Toca su presentacion libremente en todos los meses del año por costumbre inmemorial a los vecinos. La colacion al Ordinario. No hay beneficios.” (Hau da, bizilagunek aurkezten zuten abadea).
– 1800. Urte hartan adierazten da Uroa herri hustua hainbat jabek kudeatzen zutela, horien artean Zanduetako batek. Idoate ikerlariari (1967) irakurriko diogu 1800eko agirian idatzitakoaz: “Uroa. Inolako eraikinik gabe, jauregi eraitsi bat izan ezik; erdia Berrioko maiorazkoaren jabearena zen, eta beste erdia Francisco Guendicarena (kanpamentuko mariskala) eta Zanduetako batena.”